قاچاق معکوس مواد مخدر یکی از آسیب زاترین معضلات اجتماعی و حقوقی است


قاچاق معکوس مواد مخدر و کالا وضعیتی است که اکثر کشورها با آن مواجه هستند. در این میان، قاچاق معکوس دارو به مواردی اطلاق می شود که بدون مجوز رسمی از وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی وارد کشور می شوند. معضل قاچاق مواد مخدر می تواند یکی از جدی ترین و آسیب زاترین معضلات اجتماعی و حقوقی باشد.

یکی از موضوعاتی که این روزها نگرانی جدیدی را در صنعت داروسازی کشور ایجاد کرده، پدیده ای به نام قاچاق معکوس دارو به کشورهای همسایه مانند افغانستان، پاکستان، عراق و … است. تخصیص ارز دولتی طی سال های گذشته نه تنها به بیماران آسیب زده، بلکه شرایط را به نفع جیب کسبه کرده است که البته برخی شرکت های دارویی را از این سود محروم نکرد. یک جنبه سود به زندگی مردم مربوط می شود و جنبه دیگر آن بودجه های گسترده و طولانی است که به جای استفاده از آنها برای تسکین شرایط فعلی بیماران، جان آنها را به ارمغان آورده است. رانت و فساد ناشی از امتیاز ارز دولتی، این روزها فرزند غیرقانونی قاچاق معکوس مواد مخدر نیز شده است. طبیعتاً ساختار معیوب سیستم های ارزی چند نرخی منجر به این پدیده خواهد شد.

آمارهای منتشر شده حاکی از آن است که دولت ها در سال های اخیر حدود ۲ تا ۲.۵ میلیارد دلار ارز دولتی را برای واردات مواد اولیه دارویی، حدود ۵ درصد داروهای نهایی وارداتی و البته وارداتی تجهیزات پزشکی بین شرکت های دارویی و تجهیزات پزشکی توزیع کرده اند. ما هستیم اما نتیجه آن چیزی است که این روزها با آن روبرو هستیم. معضل قاچاق معکوس دارو به حدی حاد شده است که بسیاری از مسئولان این حوزه یکی از مشکلات اصلی شرکت های فعال دارویی را قاچاق داروهای تولیدی به کشورهای همسایه می دانند و ارزهای خارجی کشور را متاثر از این امر می دانند. . قاچاق معکوس فرآورده های دارویی داخلی.

اینکه در برهه‌ای از زمان، یک داروی خاص کمیاب می‌شود و مصرف‌کنندگان آن دچار مشکل می‌شوند، از همین واقعیت ناشی می‌شود. یک بار انسولین قلم کمیاب می شود و بار دیگر در اوج ویروس کرونا تا زمانی که از سرم های تزریقی استفاده شود. داروهای نادر بیماری های خاص جای خود را دارد که هفتاد مثنوی است. قاچاق در همه کالاها وجود دارد و موضوع جدیدی نیست. اما قاچاق دارو ارتباط مستقیمی با زندگی بسیاری از بیماران دارد و این موضوع کوچکی نیست که بتوان به راحتی از آن عبور کرد. بسیاری از داروخانه های افغانستان بر این باورند که قیمت پایین، کیفیت و کارایی داروهای ایرانی باعث قاچاق معکوس می شود. البته بسیاری از نهادهای نظارتی اذعان دارند که برای جلوگیری از این پدیده اقداماتی انجام شده و نیروی انتظامی با توقیف چمدان های مسافران و داروخانه ها در شهرهای مرزی کنترل بیشتری بر خروج داروها از کشور اعمال کرده است.

البته نرخ ارز در ایران باعث پدیده قاچاق معکوس سایر کالاهای ایرانی نیز شده است. اما در حوزه دارو، واردکنندگان دارو ترجیح می دهند کنترل کمتری بر تخصیص ارز داشته باشند تا بتوانند اقتصاد دارو را به سمت بازار بزرگ دارو سوق دهند و به بهانه معکوس کردن قاچاق دارو سعی در آزادسازی نرخ ارز دارند. بنابراین کارشناسان این حوزه معتقدند که باید هر چه سریعتر ارز پزشکی ۴۲۰۰ تومانی حذف و مابه التفاوت آن به صورت ریالی به بیمه ها پرداخت شود تا مردم از آن بهره مند شوند. به روشی شفاف تر وجود ارز ترجیحی و رانت حاصل از آن به قدری گسترده و زیاد است که اگر شرکت تنها ۲۰ درصد را در محموله پیش آگهی دهد، با در نظر گرفتن اختلاف قیمت زیاد بین ارز ترجیحی ۴۲۰۰ و ارز آزاد، شما دریافت خواهید کرد. یک سود کلان

معضل اجتماعی قاچاق مواد مخدر
معضل اجتماعی قاچاق مواد مخدر

البته کشورهای همسایه نیز به دارو نیاز دارند. اما به جای خرید دارو از شرکت های تولیدی ایرانی، به دلیل ارزان بودن داروهای قاچاق، ترجیح می دهند این داروها را از مبادی غیررسمی و قاچاق خریداری کنند که البته ضرر اقتصادی هنگفتی برای تولیدکنندگان دارو به همراه خواهد داشت.

در این میان نمی توان نقش پررنگ بیمه ها را در ساماندهی وضعیت کنونی دارو در کشور نادیده گرفت. شرکت های بیمه نباید ارز اختصاص داده شده به دارو را در بخش های دیگر مبادله کنند. از سوی دیگر وظیفه ساماندهی برنامه و بودجه بیمه اعتباری نیز در جمع آوری اسپویلرها و فراهم شدن شرایطی نقش بسزایی دارد تا داروها با حمایت های لازم از سوی بیمه ها و البته با اصلاح نظام ارزی دارو به دست بیماران برسد. قاچاق معکوس شاهد است، داروهای ایرانی را به کشورهای دیگر ارسال نکنید. البته تا زمانی که دارو با ارز دولتی عرضه شود، امکان افزایش قاچاق وجود دارد. بنابراین با واقعی سازی قیمت دارو می توان از قاچاق آن جلوگیری کرد.

رضازاده – اقتصاددان