بیابان زایی زیستگاه های طبیعی را تهدید می کند


بیابان زایی زیستگاه های طبیعی ما را به طرق مختلف تهدید می کند و باعث نابودی آنها می شود. به گفته مسئولان این حوزه سالانه یک میلیون هکتار بیابان زایی در کشور داریم اما اگر بتوانیم با راهکارها و برنامه های درست جلوی این پیشرفت را بگیریم تنها با ۳۰ درصد آن مقابله می کنیم.

زنگ خطر افزایش آمار بیابان زایی در کشور و بروز یکی از چالش برانگیزترین معضلات زیست محیطی به نام بیابان زایی به صدا درآمده است. یکی از مهم ترین دغدغه هایی که توجه جدی کارشناسان و برنامه ریزان بیابان زدایی یا مبارزه با بیابان زایی را به خود معطوف کرد، رشد سریع و تراکم جمعیت در محیط ها و مناطق زیست محیطی و تداوم آن در آینده و افزایش چشمگیر آن است. جمعیت شهری و جمعیت روستایی در نتیجه کاهش می یابد. دردی که در سال های اخیر گریبانگیر زمین شده و باعث از بین رفتن پوشش گیاهی و گسترش بیابان ها شده است. پیشرفت و توسعه بیابان ها به طور مستقیم جان بیش از ۲۵۰ میلیون نفر در سراسر جهان و به طور غیرمستقیم زندگی بیش از صد کشور را تهدید می کند.

آمارها نشان می دهد که سالانه حدود ۱۲ میلیون هکتار از اراضی کشاورزی، مراتع و جنگل ها به بیابان تبدیل می شود. کارشناسان این حوزه معتقدند در سطح جهانی اگر تخریب اراضی و زمین های کشاورزی در راستای بیابان زایی با روند کنونی ادامه یابد، تولید محصولات غذایی در جهان تا بیست و پنج سال آینده ۱۲ درصد کاهش خواهد یافت. . حال اگر روند افزایش جمعیت را تا سال ۲۰۵۰ فرض کنیم، تردیدی نیست که توجه بیشتر به بیابان زدایی و افزایش سطح زمین های کشاورزی، برای غلبه بر گرسنگی و ناامنی غذایی در جهان، باید با جدیت بیشتری مورد توجه قرار گیرد.

ایران؛ سومین کشوری بود که به CCD پیوست و فعالیت های بیابان زدایی خود را از سال ۱۳۴۴ آغاز کرد. ایران کشوری است با ۱۶۴ میلیون هکتار وسعت که ۸۰ درصد آن خشک و نیمه خشک است و هر ساله ۱ تا ۱.۵ میلیون هکتار وسعت دارد. به کویر ایران اضافه می شوند. از این رو در فرهنگ ایرانیان سرزمین و بیابان واژه ای خانگی است، زیرا فلات مرکزی ایران یکی از معروف ترین مناطق خشک جهان است.

در سال‌های اخیر سیل‌های رخ داده در کشور از نظر تعداد و شدت خسارات افزایش یافته است. افزایش و جاری شدن سیلاب های ویرانگر که در سال های اخیر کام ایرانیان را تلخ کرده است یکی از پیامدهای جدی بیابان زایی است. پدیده ای که قبلاً از آن به عنوان یک بلای طبیعی یاد می شد، اما بهتر است نام آن را یک فاجعه انسانی بگذاریم. هشدارهایی در خصوص فرسایش خاک، کاهش نفوذپذیری خاک و رشد بیابان زایی بارها در کشور داده شده است که متأسفانه گوش شنوایی نیست. طبق آمار، ایران رتبه اول فرسایش خاک در جهان را دارد و با نگاهی به این آمار و جایگاه ایران در فرسایش خاک، می توان به رابطه سیل اخیر در کشور با این موضوع پی برد.

هشدار بیابان زایی
هشدار بیابان زایی

چاه های عمیق، استفاده بی رویه از آب های زیرزمینی و توسعه شهری و صنعتی که طی دهه ها در ایران حاکم بوده است به یکی از مهم ترین عوامل بیابان زایی در ایران تبدیل شده است. با توجه به این مورد، تخریب منابع، گیاهان و اراضی قابل بررسی است. کاشت درختان و گیاهان مقاوم مناسب برای مناطق خشک، تعادل دام و مراتع برای حفاظت از پوشش گیاهی، جلوگیری از تخریب و تبدیل غیراصولی جنگل ها و مراتع، احیای شوره زارها و از همه مهمتر حفظ منابع آب زیرزمینی و جلوگیری از حفاری. چاه های عمیق و زهکشی سفره های زیرزمینی می تواند از جمله راهکارهای مقابله با بیابان زایی باشد. پوشش گیاهی مناسب باعث نفوذ ۵۰ درصد آب به خاک، تقویت نفوذ آب به سفره های زیرزمینی و کاهش نرخ فرسایش خاک می شود.

بر اساس آمار جهاد کشاورزی طی دو سال گذشته نزدیک به یک سوم روستاهای کشور خالی از سکنه شده است و این بحران حاشیه نشینی را دو چندان کرده است. بیابان زدایی باید به یکی از سیاست های اصلی نظام تبدیل شود، زیرا عدم توجه به این مهم در سال های اخیر تهدیدهای جدی از جمله فرسایش خاک، ریزگردها، هدررفت آب، مهاجرت بخش اصلی مناطق خشک و … سیل و رانش زمین

المحمدی – کارشناس محیط زیست